โรคแคงเกอร์ หรือ โรคขี้กลาก (Canker)  เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Xanthomonas campestris pv. citri    โรคนี้เกิดได้ง่ายและรุนแรงในสภาพอากาศที่ร้อนชื้น อุณหภูมิประมาณ 20 - 30 องศาเซลเซียส และมีหนอนชอนใบส้มเข้าทำลาย นอกจากนี้ก็แพร่กระจายได้ด้วยลม น้ำค้าง ฝน แมลง และคน ส่วนสำคัญในการแพร่กระจายของโรค คือ การเคลื่อนย้ายกิ่ง และต้นพันธุ์ที่มีโรคจากแหล่งหนึ่งไปยังแหล่งอื่นๆ เป็นระยะทางไกลๆ โรคนี้ระบาดจะช่วงเดือนพฤษภาคม- กันยายน

• ส้มทุกชนิดและทุกสายพันธุ์จะอ่อนแอต่อโรคนี้ แต่มะนาวเป็นโรคนี้ได้รุนแรงกว่าส้มพันธุ์อื่นๆ โดยเฉพาะมะนาวพันธุ์แป้น และพันธุ์ไข่ จะเป็นโรครุนแรงกว่าพันธุ์หนังหรือพันธุ์ตาฮิติ

• สภาพภูมิอากาศร้อนและชื้น คือ อุณหภูมิประมาณ 20 - 30 องศาเซลเซียส ความชื้นสูง อากาศครึ้มเป็นระยะเวลาหลายวันติดต่อกัน ดังนั้นฤดูฝนจึงเป็นฤดูกาลที่มีการระบาดของโรคมาก

• เชื้อสาเหตุของโรคเข้าทำลายส้มได้ง่ายและรุนแรง หากมีหนอนชอนใบเข้าทำลายทำให้เกิดแผลก่อน

• สภาพแปลงปลูกซึ่งอยู่บริเวณที่โล่ง ไม่มีพืชกำบังลมล้อมรอบ อาการของโรคมักปรากฏมากกว่าแปลงปลูกที่มีพืชกำบังลม

• ใบ ระยะเริ่มแรกจะเห็นเป็นจุดเล็กๆ ขนาดประมาณหัวเข็มหมุด มองเห็นได้ไม่ชัด ลักษณะเป็นจุดกลม ใส โปร่งแสง ฉ่ำน้ำ และมีสีซีดกว่าสีของใบ ต่อมาแผลจะขยายใหญ่ขึ้น  และมีสีเข้มคล้ำขึ้น ลักษณะนูนและฟูคล้ายฟองน้ำ จากระยะเริ่มแรกที่แผลมีสีขาวหรือเหลืองอ่อนก็เปลี่ยนกลายเป็นสีน้ำตาลเข้ม ส่วนที่นูนและฟูคล้ายฟองน้ำก็จะแตกออกเป็นสะเก็ด ขรุขระคล้ายเปลือกไม้แตก  มีรอยบุ๋มเล็กน้อยตรงกลาง และมีวงสีเหลืองซีดล้อมรอบรอยแผล หรืออาจไม่พบวงสีเหลืองที่ล้อมรอบก็ได้ ในการเข้าทำลายนี้อาจพบเฉพาะด้านใดด้านหนึ่งของใบ หรือพบทั้งสองด้านของใบก็ได้  แต่โดยมากจะเห็นแผลชัดเจนบริเวณส่วนใต้ใบ

• กิ่งก้าน มักพบแผลของโรคที่บริเวณกิ่งอ่อน ระยะแรกแผลมีสีเหลือง นูนฟู คล้ายแผลที่เกิดบนใบ ต่อมาแผลจะขยายออกโดยรอบกิ่ง แผลมักมีรูปร่างไม่แน่นอนหรือขยายออกตามความยาวของกิ่ง ต่อมาจะกลายเป็นแผลแห้ง แข็ง สีน้ำตาลเข้ม ซึ่งลักษณะแผลที่กิ่งก้านนี้จะมีสีน้ำตาลเข้มมากกว่าที่เกิดบนใบ และบริเวณรอบนอกแผลไม่มีวงสีเหลืองล้อมรอบ

• ผล แผลของโรคมีลักษณะอาการคล้ายกับที่พบที่ใบ แผลที่เกิดในระยะแรกจะมีลักษณะจุดกลม บริเวณรอบแผลดูคล้ายกับฝังลึกลงไปในผิวของผล แผลจะนูน และฟูคล้ายฟองน้ำ ในระยะแรกจะมีสีเหลือง แข็ง และเมื่อแผลมีอายุมากขึ้น สีของแผลจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล บางครั้งแผลจะรวมกันทำให้มีขนาดใหญ่เป็นแผลสะเก็ด รูปร่างไม่แน่นอน มักมียางไหลออกจากแผล ลักษณะวงแหวนสีเหลืองรอบแผลไม่ปรากฏชัดเจนเท่าอาการบนใบ ผลส้มเขียวหวาน และส้มสายน้ำผึ้งที่เป็นโรคมักหลุดร่วงได้ง่ายกว่าส้มพันธุ์อื่นๆ บางครั้งโรคนี้อาจทำให้ผลอ่อนซึ่งมีอายุประมาณ 4 - 6 เดือน แตกตามขวางโดยเริ่มปริจากแผลของโรคแคงเกอร์ โดยเฉพาะเมื่อต้นส้มได้รับน้ำอย่างเต็มที่ ต้นส้มที่เป็นโรคนี้อย่างรุนแรงมากๆ มักแสดงอาการต้นโทรม เจริญเติบโตช้า และแคระแกร็น มีอาการใบร่วงมาก กิ่งแห้งตาย  ผลผลิตลดลง และต้นส้มอาจตายในที่สุด

1. คัดเลือกกิ่งพันธุ์ที่แข็งแรง และไม่เป็นโรคแคงเกอร์

2. ปลูกพืชโตเร็ว หรือพืชยืนต้น เพื่อกำบังลมรอบพื้นที่ปลูกหรือแปลงปลูก

3. ป้องกันและควบคุมการระบาดของหนอนชอนใบส้มตั้งแต่ระยะใบอ่อน เพื่อป้องกันไม่ให้ส้มเกิดบาดแผล ซึ่งจะเป็นช่องทางให้เชื้อแบคทีเรียสาเหตุของโรคเข้าทำลายได้รุนแรงมากยิ่งขึ้น

4. หากพบการระบาดของโรค ให้ตัดแต่งกิ่งส่วนที่เป็นโรคออก แล้วพ่นด้วย คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ 85% WP (โคบ๊อกซ์) อัตรา 300-400 กรัมต่อน้ำ 200 ลิตร หรือ คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ 77% WP (ฟังกูราน-โอเอช) อัตรา 200-300 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร พ่นเมื่อเริ่มพบการระบาด และพ่นซ้ำทุก 5-7 วัน

5. พ่นสารเคมีป้องกันโรคในระยะใบอ่อนและผลอ่อน โดยเฉพาะในฤดูฝน เช่น คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ 85% WP (โคบ๊อกซ์) อัตรา 300-400 กรัมต่อน้ำ 200 ลิตร หรือ คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ 77% WP (ฟังกูราน-โอเอช) อัตรา 200-300 กรัม ต่อน้ำ 200 ลิตร

ขอขอบคุณ

รศ.ดร.อำไพวรรณ ภราดร์นุวัฒน์ อดีตอาจารย์ประจำภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

---

สนใจข้อมูล/ความรู้ ด้านการเกษตรสามารถเข้าไปดูได้ที่

	goo.gl/oezFiy หรือ พิมพ์ @sotus
	www.facebook.com/sotus.int/
	https://www.youtube.com/channel/UCr0T_masJxA8_h5Y9xM5vdw

          โรคเมลาโนส เกิดจากเชื้อรา Diaporthe citri  และโรคใบเปื้อนน้ำหมาก หรือโรคกรีสซีเมลาโนส มีเชื้อสาเหตุมาจาก เชื้อรา Phomopsis citri และ Cercospora citri  โรคเมลาโนส และโรคใบเปื้อนน้ำหมากนี้เข้าทำลายส้มได้ตลอดทั้งปี แต่ระบาดรุนแรงตั้งแต่ปลายฤดูฝน ตั้งแต่เดือนกันยายน-กุมภาพันธ์  และโรคนี้มีการแพร่ระบาดโดยสปอร์ซึ่งเชื้อราสร้างขึ้นปลิวไปกับลม ติดไปกับน้ำหรือน้ำฝนหรือติดไปกับกิ่งพันธุ์

• โรคนี้เข้าทำลายต้นส้มตลอดทั้งปี แต่มักมีการระบาดรุนแรงตั้งแต่ปลายฤดูฝน คือ เดือนกันยายน-กุมภาพันธ์

• โรคสามารถทำลายส้มตั้งแต่ระยะใบเริ่มคลี่ จนถึงระยะใบเพสลาด และอาการชัดเจนเมื่อใบเจริญเติบโตเต็มที่

• มักพบโรคนี้มากในแปลงปลูกที่ขาดการดูแลรักษา ขาดการป้องกันกำจัดโรคอย่างไม่มีประสิทธิภาพ

• โรคนี้จะระบาดรุนแรงมากขึ้น หากต้นส้มแสดงอาการขาดธาตุรอง เช่น แมกนีเซียม และสังกะสี

• อาการบนใบ เริ่มแรกเป็นแผลจุดขนาดเล็กเท่าหัวเข็มหมุด สีน้ำตาลอ่อน ต่อมาจะขยายใหญ่ขึ้นเป็นตุ่มเม็ดเล็กๆ สีน้ำตาลดำล้อมรอบด้วยวงสีเหลือง มักเกิดทางด้านใต้ใบเรียงกันหรือกระจายทั่วๆ ไป เมื่อใบมีอายุมากขึ้นจุดที่เกิดเหล่านี้จะนูนขึ้น เมื่อสัมผัสดูจะสากมือคล้ายกระดาษทราย ในระยะนี้จุดแผลจะมีรูปร่างต่างๆ กันไป ขนาดประมาณ 0.5 - 1 มม. สีน้ำตาลดำ  และมักไม่มีวงสีเหลืองล้อมรอบ แผลจะปรากฏทั้งสองด้านของใบ  ส้มที่เป็นโรคนี้รุนแรงใบจะเหลืองหรืออาจบิดเบี้ยวและร่วงหล่นก่อนกำหนด

• อาการบนกิ่ง แผลเริ่มแรกจะคล้ายกับแผลบนใบ แต่เมื่อเป็นโรคมากขึ้น แผลจะแตกสะเก็ดนูน และมักมีอาการกิ่งแห้งตายในที่สุด ส่วนบนผลจะมีลักษณะแผลเหมือนที่เกิดบนใบเช่นเดียวกันคือ ระยะแรกแผลเป็นจุดขนาดเล็กสีน้ำตาลอ่อน ต่อมาแผลจะนูนเด่นชัดขึ้น สีน้ำตาลดำสากมือคล้ายกระดาษทราย และแผลเกิดรูปร่างต่างๆ กัน เช่น รอยแผลอาจเป็นสีน้ำตาลเป็นทางยาวจากขั้วผลลงมาประมาณกลางผล รอยแผลดังกล่าวเรียกว่า รอยเปื้อนน้ำหมากหรือแผลน้ำหมาก (tear-stain) ทั้งนี้เนื่องมาจากน้ำค้างหรือน้ำฝนไหลลงมาพาเอาเชื้อสาเหตุลงมาเป็นทาง ผลที่ถูกทำลายมักมีขนาดเล็ก ผิวกร้านและมักร่วงก่อนสุก

1. ตัดแต่งกิ่งกระโดง หรือกิ่งภายในทรงพุ่มออกเพื่อให้ภายในทรงพุ่มต้นส้มมีการระบายอากาศที่ดี

2. บำรุงต้นส้มให้สมบูรณ์แข็งแรงอยู่เสมอ

3. หากพบโรคเริ่มระบาด ควรเก็บใบส้มที่เป็นโรคทำลาย ตัดแต่งกิ่งแห้งออกให้หมดเพื่อลดปริมาณของโรค และป้องกันการแพร่ระบาด

4. ใช้สารเคมีกำจัดเชื้อราพ่นเป็นครั้งคราว เช่น คาร์เบนดาซิม 50% WP / 50%SC (เบ็นตัส / เบ็นตัส เอสซี) อัตรา 200-300 กรัม/ซีซี ร่วมกับ แมนโคเซบ 80% WP (ไดเทน เอ็นที เอ็ม-45) อัตรา 500 กรัมต่อน้ำ 200 ลิตร หรือ ฟลูไตรอะฟอล 12.5 % SC (จอยท์) อัตรา 300 ซีซีต่อน้ำ 200 ลิตร พ่นทุกๆ 7-10 วัน อย่างน้อย 3-4 ครั้ง ในช่วงระยะเวลาที่พบการระบาดของโรค

ขอขอบคุณ

รศ.ดร.อำไพวรรณ ภราดร์นุวัฒน์ อดีตอาจารย์ประจำภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

---

สนใจข้อมูล/ความรู้ ด้านการเกษตรสามารถเข้าไปดูได้ที่

	goo.gl/oezFiy หรือ พิมพ์ @sotus
	www.facebook.com/sotus.int/
	https://www.youtube.com/channel/UCr0T_masJxA8_h5Y9xM5vdw

          โรครากเน่าและโคนเน่าเกิดจากเชื้อราไฟทอปธอร่า (Phytophthora palmivora) เป็นเชื้อราน้ำ และสามารถอาศัยอยู่ในดินได้ มักพบโรคนี้ระบาดรุนแรงในช่วงปลายฤดูฝน เมื่อสภาพแวดล้อมเหมาะสม คือมีน้ำและความชื้นเพียงพอ เชื้อราสาเหตุของโรคจะเคลื่อนที่ไปกับน้ำ เข้าทำลายรากและโคนต้น เชื้อราจะแพร่กระจายไปทั่วต้น นอกจากนี้ เชื้อราสาเหตุของโรคที่ติดอยู่กับดิน อาจถูกพัดพาโดยลมไปยังที่ห่างไกลได้ จากแหล่งหนึ่งไปยังอีกแหล่งหนึ่ง และโรคนี้สามารถติดไปกับกิ่งพันธุ์ได้

• เชื้อราสาเหตุของโรคสามารถเข้าทำลายต้นส้มได้ตลอดทั้งปี โดยจะพบการระบาดของโรคมากในฤดูฝน ระหว่างเดือนพฤษภาคม-ตุลาคม

• โรคนี้ระบาดรุนแรงมากในแปลงปลูกส้มที่มีสภาพดินปลูกเป็นดินเปรี้ยว และดินเหนียว ทั้งในสภาพแปลงปลูกแบบสภาพไร่ และร่องปลูกสภาพสวนที่มีสภาพน้ำขัง

• สภาพต้นส้มที่ไม่สมบูรณ์ แข็งแรง ขาดการดูแล หรือมีผลส้มบนต้นมากเกินไป มักอ่อนแอต่อการเข้าทำลายของโรค

• ที่บริเวณโคนต้นที่มีน้ำขัง และทรงพุ่มรกทึบ ทำให้บริเวณโคนต้นมีความชื้นสูง และแดดส่องไม่ทั่วถึง จะส่งเสริมให้เกิดโรคโคนเน่าได้ง่าย

          เชื้อสาเหตุของโรคจะเริ่มเข้าทำลายต้นส้มตั้งแต่ช่วงต้นฝน เชื้อราจะเข้าไปเจริญเติบโตในเนื้อเยื่อต้นพืช ทำให้เกิดแผลเน่าภายใต้เปลือก แผลอาจมีขนาดใหญ่ โดยสามารถสังเกตเห็นผิวเปลือกของลำต้น หรือกิ่งมีคราบคล้ายเปียกน้ำหรือมีคราบน้ำเกาะติด ทำให้มองเห็นคราบน้ำบริเวณเปลือกของลำต้น ต่อมาจะพบว่าที่ผิวเปลือกจะแตกเป็นแผลขนาดเล็กๆ คล้ายร่อง ทำให้มีน้ำยางสีน้ำตาลแดงไหลออกจากแผลโดยเฉพาะในช่วงเช้าที่อากาศชื้น  น้ำยางจะแห้งในช่วงที่มีแดดจัด

          เมื่อใช้มีดหรือเครื่องมือคมๆ เช่น สิ่ว เปิดเปลือกของลำต้นที่มีคราบยางออก จะเห็นแผลของเนื้อเยื่อต้นพืชที่ถูกทำลายมีสีน้ำตาลแดงหรือสีน้ำตาลส้ม แผลจะขยายไปตามความกว้างและความสูงของลำต้น ขนาดของแผลจะขึ้นอยู่กับระยะเวลาที่เชื้อโรคเข้าทำลาย หากเชื้อโรคเข้าทำลายเป็นระยะเวลานาน แผลจะมีสีเข้มจนเกือบดำ โดยบริเวณกลางแผลมักมีสีเข้มกว่าบริเวณขอบแผล

1. ใช้ต้นตอพันธุ์ส้มที่มีความต้านทานต่อโรค และการเข้าทำลายของเชื้อราสาเหตุของโรค

2. ปรับความเปรี้ยวของดิน หรือดินที่มีค่าพีเอช (pH) ต่ำ โดยใช้ปูนขาว ปูนมาร์ล หรือ โดโลไมท์ ปีละ 1-2 ครั้ง และปรับปรุงความอุดมสมบูรณ์ของดินโดยการใช้อินทรีย์วัตถุ หรือสารปรับปรุงคุณภาพดินสูตรเข้มข้น (ลีโอเทค/ฮิวเมท-เทรซ)

3. บริเวณแปลงปลูกที่มีพื้นที่ต่ำควรทำร่องระบายน้ำ หรือ พูนโคนต้น เพื่อไม่ให้มีน้ำท่วมขัง ตัดแต่งกิ่งและทรงพุ่ม เพื่อให้อากาศและแสงแดดผ่านได้สะดวก กำจัดวัชพืชบริเวณโคนต้นและเก็บส่วนที่เป็นโรคนำไปเผาทำลาย

4. ตัดแต่งกิ่งแขนงที่เป็นโรค เก็บรวบรวมใบ ดอก และผลที่เป็นโรค และร่วงหล่นอยู่ในบริเวณสวนไปเผาทำลาย

5. ควรสำรวจแปลงอยู่เสมอ หากพบอาการของโรคเพียงเล็กน้อยที่ลำต้นหรือกิ่งแขนงใหญ่ ให้ขูดผิวเปลือกบริเวณที่เป็นโรคออก และนำไปเผาทำลาย แล้วทาแผลด้วยปูนแดง หรือสารป้องกันกำจัดโรคพืช เช่น สารคอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ (ฟังกูราน-โอเอช) หรือแมนโคเซบ (ไดเทน เอ็นที เอ็ม-45) หรือแมนโคเซบ+วาลิฟีนาเลท 60%+6% WG (เอสโตเคด) อัตรา  200 กรัม ต่อน้ำ 1 ลิตร ทาบริเวณแผล

          ห้ามนำ ทุกส่วนของต้นส้ม และผลที่เป็นโรคไปฝัง หรือทิ้งลงในแม่น้ำ ลำคลอง เพราะจะทำให้เชื้อราไฟทอปธอร่าแพร่กระจายออกไปในพื้นที่กว้างขวาง ควรนำมาเผาทำลายให้หมด

ขอขอบคุณ

รศ.ดร.อำไพวรรณ ภราดร์นุวัฒน์ อดีตอาจารย์ประจำภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

---

สนใจข้อมูล/ความรู้ ด้านการเกษตรสามารถเข้าไปดูได้ที่

	goo.gl/oezFiy หรือ พิมพ์ @sotus
	www.facebook.com/sotus.int/
	https://www.youtube.com/channel/UCr0T_masJxA8_h5Y9xM5vdw

   

                โรคผลร่วงหรือโรคขั้วผลเน่า เกิดจากเชื้อราได้หลายชนิด ได้แก่  เชื้อรา Botryodiplodia sp.,  Diplodia natalensis,  Colletotrichum gloeosporiodes, Phomopsis sp. เชื้อราสาเหตุของโรคเป็นเชื้อราอาศัยอยู่ได้ทั้งในเศษซากพืชและบนต้นพืช เจริญได้ดีในสภาพร้อนชื้น อุณหภูมิประมาณ 30 องศาเซลเซียส แพร่กระจายได้ดีในฤดูฝน มีพืชอาศัยหลายชนิดและสามารถทำลายพืชอาศัยโดยสร้างสปอร์บนพืชอาศัยนั้นๆ ได้

• โรคนี้ระบาดรุนแรงมากในฤดูฝน โดยเฉพาะในเดือนสิงหาคม-ตุลาคม

• สภาพของต้นส้มที่อ่อนแอ ไม่สมบูรณ์ มักอ่อนแอต่อการเข้าทำลายของโรค จึงมักพบการเกิดโรคได้ง่ายและรุนแรง

• บริเวณทรงพุ่มของต้นส้มที่มีกิ่งรกทึบแน่นเกินไป หรือมีการทับซ้อนของกิ่งก้านมาก

                เชื้อสาเหตุเริ่มเข้าทำลายตรงขั้วผล ทำให้ขั้วผลเกิดแผลเน่า บริเวณผิวเปลือก ตรงขั้วผลเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ในขณะที่บริเวณอื่นยังเขียว อาจพบอาการกิ่งแห้งจากบริเวณที่ติดกับขั้วผล โรคนี้ทำให้ผลส้มร่วง หรือผลเหี่ยวและแห้งติดอยู่กับกิ่งได้

1. ดูแลให้สภาพของต้นส้มสมบูรณ์ แข็งแรง

2. ควรตัดแต่งทรงพุ่มไม่ให้รกทึบ และจัดกิ่งให้เป็นระเบียบ ภายหลังผลมีอายุประมาณ 3 เดือน

3. ในฤดูฝนควรมีการควบคุมวัชพืชบริเวณทรงพุ่มของต้นส้ม อย่าปล่อยให้รกทึบ

4. เมื่อพบโรคเกิดขึ้นให้ระมัดระวังการให้น้ำแก่ต้นส้ม โดยไม่ควรรดน้ำให้เปียกถึงยอด

5. พ่นสารเคมีป้องกันกำจัดโรคพืช เช่น คาร์เบนดาซิม 50% WP / 50% SC (เบ็นตัส/เบ็นตัส เอสซี) สลับกับ แมนโคเซบ 80% WP (ไดเทน เอ็นที เอ็ม-45) โดยเฉพาะในฤดูฝน และเมื่อผลส้มมีอายุประมาณ 7-8 เดือนขึ้นไป โดยเฉพาะเมื่อสภาพอากาศมีการเปลี่ยนแปลง

6. สภาพแปลงปลูกที่พบโรคใบเปื้อนน้ำหมาก  โรคเมลาโนส  โรคยางไหล  โรคกิ่งแห้ง หรือโรคแอนแทรคโนส จะทำให้ผลส้มมีโอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรคมากขึ้น จึงควรต้องป้องกันควบคุมโรคดังกล่าว

7. พ่นสารเคมี เช่น คาร์เบนดาซิม 50% WP / 50%SC (เบ็นตัส/เบ็นตัส เอสซี) อัตรา 200-300 กรัม/ซีซี ร่วมกับ แมนโคเซบ 80% WP (ไดเทน เอ็นที เอ็ม-45) อัตรา 500 กรัมต่อน้ำ 200 ลิตร ทุก 7-10 วัน อย่างน้อย 3-4 ครั้ง ในช่วงระยะเวลาที่พบการระบาดของโรค

 

ขอขอบคุณ

รศ.ดร.อำไพวรรณ ภราดร์นุวัฒน์ อดีตอาจารย์ประจำภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

---

สนใจข้อมูล/ความรู้ ด้านการเกษตรสามารถเข้าไปดูได้ที่

	goo.gl/oezFiy หรือ พิมพ์ @sotus
	www.facebook.com/sotus.int/
	https://www.youtube.com/channel/UCr0T_masJxA8_h5Y9xM5vdw